Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku

Trakt św. Wojciecha 293D 80-001 Gdańsk tel.: 58 309 49 11 - 13 fax.: 58 309 46 34 sekretariat@gdansk.wios.gov.pl

PROGRAM BADAŃ

Badania monitoringowe wód powierzchniowych realizowane są w oparciu o "Wojewódzki Program Monitoringu Środowiska na lata 2013-2015" (WPMŚ). Zawiera on między innymi informację o badanych jednolitych częściach wód (JCWP), punktach pomiarowo-kontrolnych, realizowanych w nich programach monitoringowych oraz zakresie i częstotliwości badań w punktach lub na stanowiskach pomiarowych.

RODZAJE I CELE MONITORINGU

Monitoring diagnostyczny

  • ustanawia się na podstawie wykazu JCWP, ze wskazaniem wód sztucznych i silnie zmienionych oraz ich charakterystyki, a także innych dokumentów planistycznych;
  • w celu ustalenia stanu JCWP, zaprojektowania przyszłych programów monitoringu, dokonania oceny długoterminowych zmian jakości wód w warunkach naturalnych oraz zmienionych z powodu szeroko rozumianych oddziaływań antropogenicznych;

Monitoring operacyjny

  • ustanawia się na podstawie oceny wpływu znaczących oddziaływań na stan JCWP lub monitoringu diagnostycznego z uwzględnieniem wcześniejszej oceny JCWP;
  • w celu ustalenia stanu JCWP, które uznano za zagrożone niespełnieniem określonych dla nich celów środowiskowych i dokonania oceny zmian stanu JCWP wynikających z programów działań przyjętych dla poprawy jakości JCWP uznanych za zagrożone;

Monitoring badawczy

  • ustanawia się głównie dla określenia wielkości i wpływu na środowisko przypadkowego zanieczyszczenia, a także wyjaśnienia przyczyn przekroczeń i nieosiągnięcia celów środowiskowych przypisanych danej JCWP, jeśli jest to niemożliwe w oparciu o dane z monitoringu diagnostycznego i operacyjnego;

Monitoring obszarów chronionych

  • ustanawia się w celu ustalenia stanu JCWP występujących na obszarach chronionych, oceny wpływu oddziaływań na takie JCWP oraz oceny zmian stanu JCWP, które wynikać mogą z programów naprawczych, podjętych dla wód zagrożonych niespełnieniem przypisanych im celów środowiskowych.

Obszary ochrony, wskazane w art. 113 ust. 4 pkt. 1-6 ustawy z dn. 18.07.2011r. – Prawo wodne, to jednolite części wód:

  • przeznaczone do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia, dostarczające średnio powyżej 100 m3/d wody przeznaczonej do spożycia;
  • przeznaczone do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych;
  • występujące na obszarze przeznaczonym do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie;
  • przeznaczone do bytowania gatunków wodnych o znaczeniu ekonomicznym;
  • występujące na obszarze narażonym na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych;
  • występujące na obszarze wrażliwym na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami ze źródeł komunalnych.

PROCEDURA OCENY WÓD

Ocenę stanu wód powierzchniowych wykonuje się w odniesieniu do jednolitych części wód (JCW) na podstawie wyników państwowego monitoringu środowiska (PMŚ).

schemat

Stan JCWP ocenia się uwzględniając wyniki klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego. Stan ekologiczny określa się dla wód typu naturalnego, potencjał ekologiczny dla wód uznanych jako sztuczne lub silnie zmienione.

Na ocenę stanu/potencjału ekologicznego JCWP składają się elementy biologiczne, wspierające ich ocenę wskaźniki fizykochemiczne wraz z grupą substancji specyficznych (grupa wskaźników 3.6) i hydromorfologiczne. Klasyfikuje się je na podstawie kryteriów wyrażonych jako wartości graniczne wskaźników jakości wód, z uwzględnieniem typów wód powierzchniowych. Stan ekologiczny JCWP klasyfikuje się przez przypisanie jej jednej z pięciu klas jakości. Potencjał ekologiczny klasyfikuje się poprzez przypisanie JCWP czterech klas jakości (klasy I i II tworzą wspólnie potencjał "dobry i powyżej dobrego).

Klasa

Stan ekologiczny

Potencjał ekologiczny

I

bardzo dobry

dobry i powyżej dobrego

II

dobry

III

umiarkowany

umiarkowany

IV

słaby

słaby

V

zły

zły

Kolejnym osobnym elementem oceny JCWP jest stan chemiczny, klasyfikowany na podstawie wyników badań obecności substancji priorytetowych i innych zanieczyszczeń (grupa wskaźników 4.1 i 4.2). Środowiskowe normy jakości dla substancji priorytetowych i innych zanieczyszczeń nie uwzględniają typologii wód. Są to stężenia pojedynczego wskaźnika lub grupy wskaźników w wodzie, osadach wodnych lub w organizmach wodnych, które nie powinny być przekroczone z uwagi na ochronę środowiska i zdrowia ludzi. Przyjmuje się, że JCW jest w dobrym stanie chemicznym jeżeli żadna z obliczonych wartości stężeń nie przekracza dopuszczalnych stężeń maksymalnych i średniorocznych. Jeżeli woda nie spełnia ww. wymagań to stan chemiczny ocenianej JCW określa się jako "poniżej dobrego".

Jednolita część wód może być oceniona jako będąca w "dobrym stanie", jeśli jednocześnie jej stan / potencjał ekologiczny jest sklasyfikowany przynajmniej jako "dobry", a stan chemiczny sklasyfikowany jest jako "dobry". W pozostałych przypadkach, tj. gdy stan chemiczny jest sklasyfikowany jako „poniżej dobrego” lub stan / potencjał ekologiczny sklasyfikowano jako „umiarkowany”, „słaby”, lub „zły”, jednolitą część wód ocenia się jako będącą w złym stanie.

Ocenę stanu/potencjału ekologicznego JCWP znajdujących się na obszarach chronionych weryfikują wymagania dodatkowe przypisane tym obszarom (stan/potencjał w obszarze chronionym). Niespełnienie wszystkich dodatkowych wymogów skutkuje w przypadku wód o co najmniej dobrym stanie ekologicznym obniżeniem jakości wody do stanu/potencjału umiarkowanego, a co za tym idzie do złego stanu ogólnego.

Zgodnie z założeniami Ramowej Dyrektywy Wodnej celem środowiskowym dla wszystkich monitorowanych wód jest osiągnięcie do roku 2015, co najmniej dobrego stanu/potencjału ekologicznego, dobrego stanu chemicznego i w konsekwencji dobrego stanu wód. Dla ustanowionych prawem obszarów chronionych jednocześnie musi nastąpić zgodność ze wszystkimi normatywami przyjętymi dla tych obszarów.

Ze względu na dużą liczbę jednolitych części wód w Polsce objęcie ich wszystkich monitoringiem jest niemożliwe. Z tego powodu przy prezentowaniu oceny stanu / potencjału ekologicznego rozróżnia się wyniki dla jednolitych części wód monitorowanych, i dla jednolitych części wód niemonitorowanych, które klasyfikowane są poprzez ekstrapolację, na podstawie wyników uzyskanych dla części wód monitorowanych. Wyniki klasyfikacji stanu / potencjału ekologicznego, ze względu na stosunkowo niski poziom ufności, prezentuje się poprzez nadanie tak ocenianym jednolitym częściom wód dwóch klas: stan / potencjał ekologiczny „co najmniej dobry” oraz „poniżej dobrego”.

Ze względu na dużą liczbę jednolitych części wód w Polsce objęcie ich wszystkich monitoringiem jest niemożliwe. Z tego powodu przy prezentowaniu oceny stanu / potencjału ekologicznego rozróżnia się wyniki dla jednolitych części wód monitorowanych, i dla jednolitych części wód niemonitorowanych, które klasyfikowane są poprzez ekstrapolację, na podstawie wyników uzyskanych dla części wód monitorowanych. Wyniki klasyfikacji stanu / potencjału ekologicznego, ze względu na stosunkowo niski poziom ufności, prezentuje się poprzez nadanie tak ocenianym jednolitym częściom wód dwóch klas: stan / potencjał ekologiczny „co najmniej dobry” oraz „poniżej dobrego”.

Przy ocenie stanu aktualnie monitorowanych JCWP stosuje się procedurę dziedziczenia oceny. Zakłada ona uwzględnienie w ocenie zbioru danych uzyskanych w poprzednich latach prowadzenia PMŚ, zgodnie z następującymi zasadami:

  • elementy biologiczne dziedziczone są na poziomie pojedynczego wskaźnika, przy czym wyniki oceny dla ichtiofauny można dziedziczyć maksymalnie przez 6 lat, zaś wyniki dla pozostałych wskaźników biologicznych nie mogą być starsze niż 3 lata;
  • elementy fizykochemiczne i hydromorfologiczne muszą pochodzić z tego samego roku, z którego pochodzi najnowsza ocena biologiczna;
  • elementy chemiczne dziedziczone są w przypadku, gdy w danym roku nie prowadzono badania substancji z grup 4.1 i 4.2 (ocenę wcześniejszą dziedziczy się w całości, maksymalnie przez 6 lat), lub gdy w danym roku monitoring obejmował substancje inne niż te, które posłużyły do oceny stanu chemicznego w latach poprzednich (ocenę wcześniejszą koryguje się w oparciu o nowe wskaźniki).

Zakres i liczebność wskaźników badanych w ramach poszczególnych rodzajów monitoringu jest zgodna z nowelizacją rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 15 listopada 2011 roku, w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. Nr 258, poz. 1550).

OCENA JAKOŚCI WÓD JEZIOR W 2013 ROKU

Ocenę stanu JCWP jezior w poszczególnych województwach wykonuje, na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Prezentowana ocena stanu monitorowanych w 2013 roku jezior została wykonana przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku i zweryfikowana o ocenę ekspercką Instytutu.

Oceniono 21 jezior (JCWP) zlokalizowanych na terenie województwa pomorskiego w zlewniach rzek dorzecza Dolnej Wisły: Brdy, Łupawy, Słupi, Wdy, Martwej Wisły, Wierzycy i Nogatu oraz dorzecza Odry: Gwda. Łączna powierzchnia przebadanych jezior wynosiła 2503,9 ha, ich objętość kształtowała się na poziomie 184002,6 tys.m3.

Zakres monitoringu diagnostycznego zrealizowano dla dwunastu jezior, w tym trzech reperowych (badane co roku w sieci monitoringu diagnostycznego). W ośmiu jeziorach prowadzony był równocześnie monitoring diagnostyczny i operacyjny, a w dziewięciu jeziorach tylko monitoring operacyjny. W 12 jeziorach prowadzono badania w ramach monitoringu obszarów chronionych.

Badania wykazały, że 9 jezior charakteryzowało się bardzo dobrym i dobrym stanem ekologicznym (43% JCWP ocenianych). Stan umiarkowany był charakterystyczny dla 6 zbiorników, jezior o słabej kondycji ekologicznej wód było 4, a o złej - 2. Piętnaście zbiorników oceniono pod kątem obecności substancji priorytetowych, szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego. We wszystkich tych jeziorach poziom żadnej z kontrolowanych substancji nie przekroczył stanu dobrego. Dla 19 jezior wykonano ocenę stanu wód, siedem z nich osiągnęło dobrą jakość (37% JCW ocenianych pod kątem stanu ogólnego). Stan dwunastu pozostałych jezior określono jako zły . O ich ocenie zdecydował jedynie stan ekologiczny.

Niezadowalająca kondycja biologiczna wód z reguły znajdowała potwierdzenie w obniżonej jakości elementów fizykochemicznych, co obrazował wyższy poziom substancji biogenicznych, głównie fosfor ogólny oraz niska przezroczystość wód. Po przeprowadzeniu weryfikacji uzyskanych wyników badań, w ocenie fizykochemicznej 9-ciu akwenów nie uwzględniono warunków termiczno-tlenowych z uwagi na nietypowy obraz termokliny i naturalnie niski poziom tlenu. Ocenę końcową stanu wód wykonano w oparciu o ocenę stanu ekologicznego i stanu chemicznego.

Dwanaście z badanych JCWP objęto dodatkowo monitoringiem obszarów chronionych. Zgodnie z Traktatem Akcesyjnym, 3 JCWP uznano za wody wrażliwe na zanieczyszczenie pochodzące ze źródeł komunalnych. Monitoring JCWP występujących na obszarach przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie, był realizowany w 5 jeziorach. Na 6 akwenach prowadzono monitoring obszarów chronionych, które jako jednolite części wód przeznaczono do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych.

Umiarkowany, słaby i zły stan ekologiczny, a tym samym zły stan wód 7 z 12 przebadanych JCWP wskazywał, że ich wody nie spełniają wymogów ustalonych dla obszarów chronionych.

Wody o złym stanieogólnym to najczęściej niewielkie, płytkie akweny, które były lub są odbiornikami ścieków komunalnych, poddane znacznej presji wynikającej ze sposobu zagospodarowania ich zlewni (nieuregulowana gospodarka ściekowa, turystyka, spływy obszarowe z rolnictwa etc.).

j-eko

Stan ekologiczny JCWP jezior badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

j-eko-nat

Stan ekologiczny w obszarach chronionych JCWP jezior badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

j-chem

Stan chemiczny JCWP jezior badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

OCENA JAKOŚCI WÓD RZEK W 2013 ROKU

W 2013 roku badania JCWP prowadzono w dwóch obszarach dorzeczy: Obszar Dorzecza Wisły i Obszar Dorzecza Odry, oraz w dwóch regionach wodnych: region wodny Dolnej Wisły i region wodny Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego.

Jakość wód badano na 52 stanowiskach kontrolnych należących do sieci przekrojów monitoringu diagnostycznego, operacyjnego, badawczego (w punktach intensywnego monitorowania) i obszarów chronionych. Pomiarami monitoringowymi objęto 50 JCWP. Przeprowadzone pomiary wykorzystano do oceny 59 JCWP. Wśród nich przewagę stanowiły sztuczne i silnie zmienione JCW (76% JCW). Badane JCW reprezentowały 10 typów abiotycznych. Najliczniej reprezentowane były dominujące w regionie potoki nizinne piaszczyste - typ 17 (31 JCW) oraz rzeki nizinne piaszczysto-gliniaste - typ 19 (12 JCW).

Ocenę wykonano na podstawie zaplanowanego w WPMŚ na rok 2013 kompletu danych, które dla części JCW uzupełniono wskaźnikami biologicznymi, fizykochemicznymi lub chemicznymi dziedziczonymi z lat 2010 - 2012. W jednolitych częściach wód będących pod wpływem wód morskich odrzucono z oceny wskaźniki zasolenia i kwasowości wód.

Stan/potencjał ekologiczny oceniono w 58 JCWP. Co najmniej dobry stan wód stwierdzono dla 30 JCW, stan umiarkowany miało 22 JCW, stan słaby określony został dla 3 JCW, a stan zły przypisano 3 JCW. W 45 JCW stan/potencjał biologiczny był co najmniej dobry, jednak w 15 z nich o obniżeniu oceny decydował stan/potencjał fizyko-chemiczny. Przekroczenia wartości dopuszczalnych średniego rocznego stężenia notowano głównie dla związków fosforu, rzadziej dla substancji organicznych (BZT5), azotu amonowego, azotu azotanowego i azotu ogólnego Kjeldahla.

Ocenę klasy elementów fizykochemicznych z grupy specyficznych zanieczyszczeń syntetycznych i niesyntetycznych (3.6) wykonano dla 50 JCW, przy czym ocenę 36 JCW wykonano na podstawie ograniczonej liczby wskaźników. W pozostałych 14 JCW podstawą oceny był komplet 23 wskaźników. Oprócz wyników badań zaplanowanych w 2013 roku, wykorzystano także wyniki odziedziczone z lat 2010-2012. Dla wszystkich JCW poziom ufności oceny stanu / potencjału ekologicznego był wysoki.

W przypadku 6 JCW skorzystano z możliwości tzw. oceny eksperckiej. Niewielkie przekroczenia dopuszczalnego średniego poziomu substancji organicznych (BZT5 i ChZT-Cr) w 5 JCW i azotu Kjeldahla w 1 JCW dla klas I lub II, jako jedynego z badanych wskaźników fizyko-chemicznych, pominięto w ocenie i określono klasę ww. wskaźników jako I (5 JCW) lub II (1 JCW).

Stan chemiczny oceniono dla 35 JCW, stan dobry przypisano 34 z nich. Ocenę stanu 26 JCW wykonano w oparciu o zakres diagnostyczny, przy czym ocenę dla 14 z nich wykonano w oparciu o badania wykonane w 2013 roku, które obejmowały zestaw 46 wskaźników. Pozostałe oceny odziedziczono w całości lub częściowo z lat 2011-2012. Ocenę 9 JCW wykonano dla wybranych wskaźników w ramach monitoringu operacyjnego. Poziom ufności oceny stanu chemicznego 29 JCW był wysoki, a 6 JCW – średni. Pula wyników, na podstawie których wykonano ocenę stanu chemicznego, obejmowała od 11-12 poborów w roku. Przekroczenia wartości dopuszczalnych notowano jedynie dla średniego poziomu związków tributylocyny (1 JCW).

Stan wód oceniono dla 47 jednolitych części wód. Zły stan stwierdzono w 30 JCW. W przypadku 28 JCW decydował o tym stan/potencjał ekologiczny, a dla 13 JCW już stan biologiczny. Poziom ufności oceny stanu 41 jednolitych części wód był wysoki, a sześciu średni.

Ocenę spełnienia wymogów dodatkowych dla obszarów chronionych wykonano dla 56 JCWP. W przypadku 23 JCW wymogi nie zostały spełnione. Dla dwóch JCW niespełnienie wymogów dodatkowych dla obszaru ochrony gatunków ryb (wody przeznaczone do bytowania ryb) skutkowało obniżeniem stanu/potencjału ekologicznego. Dla pozostałych JCW spełnienie lub nie wymogów dodatkowych dla obszarów chronionych nie miało wpływu na ocenę stanu wód, ponieważ determinował ją już stan/potencjał ekologiczny, a w przypadku wód o dobrym stanie/potencjale ekologicznym warunki dodatkowe były spełnione. Ocenie spełnienia wymogów dodatkowych poddano:

  • obszary chronione będące jednolitymi częściami wód, przeznaczonymi do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, oceniono 1 JCW, wymogi dodatkowe zostały spełnione,
  • obszary chronione przeznaczone do ochrony gatunków zwierząt wodnych o znaczeniu gospodarczym i obszary chronione przeznaczone do ochrony siedlisk lub gatunków, w tym:
    - obszary ochrony siedlisk lub gatunków dla których stan wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie,
    - obszary ochrony gatunków ryb (wody przeznaczone do bytowania ryb) - oceniono 9 JCW, 3 z nich nie spełniła wymogów dodatkowych (oceny dziedziczone z 2011 i 2012 roku),
  • obszary chronione, będące jednolitymi częściami wód przeznaczonymi do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych, oceniano 4 JCW (wymogi spełnione),
  • obszary chronione wrażliwe na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł komunalnych, oceniono 55 JCW, 20 z nich nie spełniło wymogów dodatkowych,
  • obszary chronione wrażliwe na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł rolniczych, oceniono 1 JCW, wymogi dodatkowe nie zostały spełnione.

r-ocena

Stan / potencjał ekologiczny JCWP rzek badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

r-natura

Stan / potencjał ekologiczny w obszarach chronionych JCWP rzek badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

r-chem

Stan chemiczny JCWP rzek badanych w 2013 roku w woj. pomorskim

ZESTAWIENIE TABELARYCZNE DANYCH DO KLASYFIKACJI STANU EKOLOGICZNEGO I CHEMICZNEGO RZEK W JCW - OCENA ZA 2013 ROK

ZESTAWIENIE TABELARYCZNE KLASYFIKACJI STANU EKOLOGICZNEGO I CHEMICZNEGO RZEK W JCW MONITORINGU OBSZARÓW CHRONIONYCH - OCENA ZA 2013 R.

Do pobrania

ZESTAWIENIE TABELARYCZNE DANYCH DO KLASYFIKACJI STANU EKOLOGICZNEGO I CHEMICZNEGO RZEK W PPK - OCENA ZA 2013 ROK

ZESTAWIENIE TABELARYCZNE KLASYFIKACJI STANU EKOLOGICZNEGO I CHEMICZNEGO RZEK W PPK MONITORINGU OBSZARÓW CHRONIONYCH - OCENA ZA 2013 ROK

Do pobrania

OCENA STANU EKOLOGICZNEGO, CHEMICZNEGO I OGÓLNEGO JCWP JEZIOR WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO BADANYCH W 2013 ROKU (ocena LW strona_2013)

Do pobrania

PODSTAWY PRAWNE

  • Art. 155a ust.2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, (Dz. U. 2012 poz.145 ze zm.);
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 258, poz. 1550);
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2011 r., Nr 258, poz. 1549);
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska, z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. Nr 257, poz.1545);
  • Projekt rozporządzenia Ministra Środowiska o zmianie rozporządzenia w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych.
UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.
Ok