Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku

Trakt św. Wojciecha 293D 80-001 Gdańsk tel.: 58 309 49 11 - 13 fax.: 58 309 46 34 sekretariat@gdansk.wios.gov.pl

1

Zatoka Pucka stanowi wyraźnie wydzielony element Zatoki Gdańskiej. Akwen ten podzielony jest na dwie jednolite części wód powierzchniowych (JCWP), tj. Zalew Pucki oraz Zatokę Pucką Zewnętrzną.

Badania Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Gdańsku.

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku przeprowadza badania wód Zatoki Puckiej od 2007 roku. Rysunek 1 prezentuje lokalizację miejsc poboru. Zakres badanych wskaźników zawarty jest w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz.U. 2016 poz. 1178).

 2

Rys.1     Lokalizacja miejsc poboru w Zatoce Gdańskiej (źródło: opracowanie WIOŚ).

W ramach prowadzonych badań co roku sprawdzana jest liczebność i biomasa fitoplanktonu, chlorofil ,,a”, tlen rozpuszczony, nasycenie tlenem, zasolenie, przewodność elektrolityczna, odczyn pH, azot amonowy, azotanowy, azotynowy, ogólny, fosfor fosforanowy, fosfor ogólny i krzemionka. Dodatkowo co 3 lub 6 lat badane są takie wskaźniki jak makrobezkręgowce bentosowe, biochemiczne zapotrzebowanie na tlen, ogólny węgiel organiczny, chemiczne zapotrzebowanie na tlen, substancje rozpuszczone, siarczany, chlorki, wapń, magnez, twardość ogólna, specyficzne zanieczyszczenia syntetyczne i niesyntetyczne, a także substancje priorytetowe.

Corocznie wykonywana jest ocena ogólna JCWP, w skład której wchodzi klasyfikacja stanu/potencjału ekologicznego, obejmująca elementy biologiczne oraz elementy fizykochemiczne, a także klasyfikacja stanu chemicznego. Oceny JCWP wykonywane są zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych
(Dz.U. z 2016 r., poz. 1187).

Analiza elementów biologicznych.

WIOŚ w Gdańsku każdego roku wykonuje badania liczebności i biomasy fitoplanktonu [1] na każdym stanowisku pomiarowym 6 razy w roku. Tabela 1 zestawia wyniki dla omawianych wskaźników na stanowisku pomiarowym T14 oraz punktach pomiarowo kontrolnych T6a i OM1. Wartości liczebności fitoplanktonu powyżej 1 000 000 [N/L] świadczą, że są to wartości bardzo duże. W momencie przekroczenia tej wartości, można już mówić o zakwitach fitoplanktonu.

 Tab.1     Zestawienie wyników liczebności i biomasy fitoplanktonu na wybranych stanowiskach w Zatoce Puckiej w 2016 roku (źródło: dane WIOŚ).

T14

Liczebność fitoplanktonu [N/L]

Biomasa fitoplanktonu [mm3/m3]

10-03-2016

                                       441 586  

                                     365,5

30-05-2016

                                       852 757  

                                       746,3  

22-06-2016

                                   1 327 463  

                                       927,1  

18-07-2016

                                       824 814  

                                     808,0  

14-09-2016

                                   3 102 987  

                                     922,2  

07-11-2016

                                       503 041  

                                     282,5

T6a

Liczebność fitoplanktonu [N/l]

Biomasa fitoplanktonu [mm3/m3]

13-03-2016

                                   2 874 073  

                                 1 069,3  

06-06-2016

                                       724 333  

                                       239,0  

11-07-2016

                                   1 160 610  

                                     848,9  

08-09-2016

                                   1 238 451  

                                     875,9

26-09-2016

                                   1 212 625  

                                     722,8  

15-11-2016

                                   1 298 360  

                                 1 068,8

OM1

Liczebność fitoplanktonu [N/l]

Biomasa fitoplanktonu [mm3/m3]

09-03-2016

                                   6 404 042  

                                1 540,7

12-05-2016

                                   1 636 408  

                                 1 315,4  

22-06-2016

                                       645 796  

                                     500,9  

18-07-2016

                                   1 982 197  

                                 1 964,6  

13-09-2016

                                   1 842 236  

                                 1 472,1  

19-10-2016

                                       796 860  

                                       674,1  

     

Wraz z badaniami liczebności i biomasy fitoplanktonu, wykonywane są także badania chlorofilu ,,a”. W 2016 w JCWP Zalew Pucki wskaźnik ten został zaklasyfikowany do 5 klasy na podstawie średniorocznego stężenia wynoszącego 4,88 µg/l. Piąta klasa dla tej JCWP występuje, gdy wartości średnioroczne przekroczą 4,3 µg/l. W przypadku JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna średnie stężenie między czerwcem a wrześniem wynosi 4,35 µg/l. Wartość ta zaliczona została do 3 klasy która obejmuje wartości od 3,77 µg/l do 5,58 µg/l. Okres między między czerwcem a wrześniem jest zgodny z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1187).

Oprócz badań związanych z fitoplanktonem, WIOŚ w Gdańsku prowadzi także badania makrobezkręgowców bentosowych [2]. Były one realizowane w 2016 r., na punktach pomiarowych T6a i OM1. W miejscu poboru T6a indeks multimetryczny B, który jest wynikiem badań makrobezkręgowców wyniósł 2,17. Zaliczony został on do 4 klasy. Na punkcie OM1 indeks wyniósł 2,07 co także skutkuje zaliczeniem do 4 klasy. W latach 2014-2015 wskaźnik ten na tych punktach utrzymywał się w 3 lub 4 klasie.

Klasa elementów biologicznych w JCWP Zalew Pucki zaliczona została do 5 klasy. Zadecydowało o tym wysokie stężenie chlorofilu ,,a”, tj. wskaźnik fitoplankton. W JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna klasa elementów biologicznych zaklasyfikowana została do 4 klasy. Zadecydowała o tym niska wartość indeksu oceniająca występowanie makrobezkręgowców bentosowych.

Analiza elementów fizykochemicznych.

W Zalewie Puckim i Zatoce Puckiej Zewnętrznej wskaźniki charakteryzujące warunki tlenowe podlegające ocenie występują w 1 lub 2 klasie czystości wód. Zalicza się do nich zawartość tlenu rozpuszczonego przy dnie, ogólnego węgla organicznego oraz nasycenia tlenem. Wszystkie substancje biogenne w JCWP Zalew Pucki zaklasyfikowane są jako poniżej stanu dobrego, a w JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna zawartość azotu ogólnego i fosforu ogólnego określona została jako poniżej stanu dobrego. Świadczy to o przekroczeniach ostrych norm danego wskaźnika. Azot azotanowy, azot mineralny i fosfor fosforanowy w Zatoce Puckiej Zewnętrznej zaklasyfikowane zostały do 1 klasy.

WIOŚ w Gdańsku bada także wskaźniki charakteryzujące zasolenie m.in. przewodność w 20oC, chlorki czy zasolenie. Według rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1187), wskaźniki charakteryzujące zasolenie nie są brane pod uwagę na potrzeby wykonywanych ocen.

Rysunek 2 przedstawia stężenie chlorków na JCWP zlokalizowanych w Zatoce Puckiej. W JCWP Zalew Pucki nie prowadzi się badań w warstwie przydennej ze względu na niskie głębokości stanowisk pomiarowych, tj. 2-2,5 m. Po analizie wykresu widać, że najwyższe wartości tego wskaźnika na omawianym obszarze, wystąpiły w 2011 roku. Najmniejsze wartości w latach

 3

Rys.2     Średnioroczne stężenie chlorków w JCWP zlokalizowanych w warstwie powierzchniowej i przydennej.

2009-2010 oraz 2013-2014. Głównie przeważają wartości od 3800 do 4500 mg Cl/l. Rysunek 3 przedstawia przewodność w 20oC w Zatoce Puckiej. Badana była w latach 2008-2011, oraz od 2014

 4

Rys. 3 Występowanie przewodności elektrolitycznej właściwej w Zatoce Puckiej.

roku. Najniższe wartości tego wskaźnika odnotowano w 2014 roku. Później nastąpił wzrost, lecz od 2015 roku wartości są stałe. Różnice są minimalne, do części dziesiątych. Wartości po 2015 roku, są bliskie wynikom z 2009 roku. Kiedy także odnotowano większe wartości.

Tabela 2 przedstawia średnioroczną zawartość zasolenia na JCWP zlokalizowanych w Zatoce Puckiej. W przypadku JCWP Zalew Pucki w żadnym z badanych lat średnioroczna wartość zasolenia nie przekroczyła 7,0 ‰. W przypadku JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna zmiany zasolenia charakteryzują się większą dynamiką. W 2009 roku jak i w latach 2016-2017 średnioroczne zasolenie przekraczało wartość 7,0 ‰. W innych latach wartości średnioroczne wynosiły poniżej 7,0 ‰.

Tab.2     Średnioroczne stężenie zasolenia [‰] na obszarze JCWP Zalew Pucki i JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna (źródło: dane WIOŚ).

  

Zalew Pucki

Zatoka Pucka Zewnętrzna

1 m pod powierzchnią

1 m pod powierzchnią

1 m nad dnem

2008

6,4

6,6

6,9

2009

6,4

7

7,1

2010

6,2

6,3

6,9

2011

6,8

6,7

6,9

2013

6,2

6,6

6,9

2014

6,4

6,2

6,8

2016

6,9

7,1

7,4

2017

6,9

7,2

7,3

Badania Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

Celem porównania wyników zasolenia otrzymanych w badaniach prowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku, wykorzystano wyniki badań wykonywanych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Właścicielem danych jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie. Badania prowadzone były na stacji pomiarowej ZP6, zlokalizowanej na obszarze JCWP Zalew Pucki. Rysunek 4 przedstawia lokalizację punktu ZP6.

 5

Rys.4 Lokalizacja stacji pomiarowej ZP6 (źródło: opracowanie WIOŚ).

Do analizy wykorzystano dane pomiarowe z warstwy 1 m pod powierzchnią oraz 0,5 m nad dnem. Na rys. 5 przedstawiono średnioroczne zasolenie w warstwie 1 m pod powierzchnią. Różnica między maksymalną, a minimalną wartością roczną zasolenia wynosi 0,6 ‰. Najwyższe wartości zasolenia notowano w 2007 i 2012 roku. W latach 2005-2006, 2009-2011 i w 2013 roku średnioroczne wartości zasolenia wynosiły poniżej 7,0 ‰. Największy spadek zasolenia zanotowano miedzy 2012 a 2013 roku, tj. o 0,5 ‰, największy wzrost między 2013, a 2014 rokiem, tj. o 0,3 ‰. Średnioroczne wartości zasolenia w warstwie 0,5 m nad dnem są bliskie wynikom w warstwie 1 m pod powierzchnią.

6 

Rys.5     Średnioroczne zasolenie w latach 2005 – 2016 na stacji pomiarowej ZP6 w warstwie 1 m pod powierzchnią (źródło: dane IMGW przekazane przez GIOŚ).

Analiza elementów fizykochemicznych cd.

Porównując zebrane wyniki zasolenia widać, że zmienność tego wskaźnika jest zjawiskiem charakterystycznym dla omawianego obszaru. Zdarzają się sytuacje, gdzie między jednym, a drugim rokiem występuje spadek zasolenia, po czym w następnym roku mamy do czynienia ze wzrostem średniorocznego zasolenia. Zmienność zasolenia w warstwie powierzchniowej cechuje się większą dynamiką, niż w warstwie przydennej. Na zmienność zasolenia wpływ może mieć duża liczba czynników, m.in. wlewy wód słonych i natlenionych z Morza Północnego. Takie zjawisko wystąpiło, np. w grudniu 2014 [3].

W 2016 roku na punktach pomiarowych T6a oraz OM1, przeprowadzono badania stężenia tzw. substancji szczególnie szkodliwych. Analiza tych wskaźników wchodzi w skład klasyfikacji elementów fizykochemicznych. Zalicza się do nich następujące związki: aldehyd mrówkowy, arsen, bar, bor, chrom sześciowartościowy, chrom ogólny, cynk, miedź, fenole lotne, węglowodory ropopochodne, glin, cyjanki wolne, cyjanki związane, molibden, selen, srebro, tal, tytan, wanad, antymon, fluorki, beryl, kobalt. W żadnym z tych wskaźników, nie zostały przekroczone dopuszczalne normy.

Klasa elementów fizykochemicznych w obu JCWP zaklasyfikowana została jako poniżej stanu dobrego. Zadecydowały o tym przekroczenia substancji biogennych, oraz niskie wartości przezroczystości. Należy pamiętać, że w klasyfikacji elementów fizykochemicznych, biologicznych jak i stanu chemicznego obowiązuje zasada ,,najgorszy decyduje”. Wystarczy obniżony jeden wskaźnik z przekroczonymi normami, by mówić o obniżonej klasie.

Badania stanu chemicznego.

W 2016 roku zrealizowane także badania tzw. substancji priorytetowych oceniających stan chemiczny danej JCWP. Prowadzone były na punktach pomiarowych T6a, OM1. W trakcie badania stanu chemicznego pobiera się próbki 12 razy w roku, średnio raz w miesiącu. Analizowano stężenie takich substancji jak alachlor, antracen, atrazyna, benzen, difenyloetery bromowane, kadm, chloro alkany, chlorfenwinfos, chlorpyrifos, 1,2-dichloroetan, dichlorometan, diuron, endosulfan, heksachlorocykloheksan, izoproutorm, ołów, naftalen, nonylofenole, oktylofenole, pentachlorobenzen, pentachlorofenol, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(g,h,i)perylen, symazyna, związki tributylocyny, trichlorobenzeny, trichlorometan, trifluarina, tetrachlorometan, aldryna, dendryna, endryna, izodryna, DDT całkowity, trichloetylen, tetra chloroetylen. Wszystkie te wskaźniki wystąpiły w 1 klasie, nigdzie nie zostały przekroczone dopuszczalne normy. W związku z tym, stan chemiczny w JCWP Zalew Pucki i JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna określono jako dobry.

Podsumowanie.

Podsumowując stan ekologiczny w JCWP Zalew Pucki określono jako zły, a w JCWP Zatoka Pucka Zewnętrzna jako słaby. W Zalewie Puckim wpływ na taki wynik miała duża wartość wskaźnika chlorofil ,,a”. W Zatoce Puckiej Zewnętrznej natomiast indeks oceniający występowanie makrobezkręgowców bentosowych. Przekroczone normy substancji biogennych miałyby wpływ, dopiero w przypadku gdy stan ekologiczny byłby bardzo dobry lub dobry. Wskaźniki tlenowe w obu JCWP wystąpiły w 1 lub 2 klasie. W 2016 roku przeprowadzono także badania substancji szczególnie szkodliwych, w żadnym z wypadków nie zostały przekroczone normy. Stan chemiczny na terenie całej Zatoki Puckiej określony został jako dobry. Nie zostały przekroczone normy we wszystkich wskaźnikach wchodzących w skład stanu chemicznego. Stan ogólny w obu JCWP określono jako zły, ze względu na wspomniany wyżej stan ekologiczny obu JCWP.

Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nadzoruje przeprowadzanie monitoringu wód przejściowych w Zatoce Puckiej. Wyniki pomiarów, wraz z wykonywani ocenami JCWP, są kontrolowane i weryfikowane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska i inne jednostki nadzorujące.

 

 

[1] Fitoplankton – zbiorowisko organizmów roślinnych zaadaptowanych do utrzymywania się w toni wodnej,   biernie podległe ruchom wody wywołane wiatrem, prądami wody [Reynolds 1984].

[2] Makrobezkręgowce bentosowe (makrozoobentos) – jest to frakcja organizmów zasiedlających powierzchnię osadów dennych lub ich wnętrze, która po przepłukaniu pozostaje na sicie o wymiarach oczka 1,0 mm. [Kruk-Dowgiałło 2010].

[3] ,,Raport specjalny z Rejsu. Wielki Wlew do Bałtyku” Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – PIB. Oddział morski w Gdyni. Źródło: http://baltyk.pogodynka.pl//index.php?page=2&subpage=5&data=2

 

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.
Ok